De Nederlandse spionnen van de geheime diensten AIVD en MIVD beschikken over steeds meer “bulkdatasets”, databestanden met de privégegevens van miljoenen personen.

AIVD staat voor Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en is de Nederlandse tegenhanger van onze VSSE (Staatsveiligheid). MIVD staat voor Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. In België is dat de Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (ADIV). Deze hangt af van de minister van Defensie.

Volgens sommigen gaat het op twee terreinen mis. “Ten eerste bij ‘bulkhacks’, het hacken van bijvoorbeeld een telecomprovider om bij de e-mails van enkele doelwitten van de geheime diensten te komen. Bij zo’n hack vergaren de AIVD en MIVD de privégegevens van mogelijk miljoenen mensen”, schrijft De Volkskrant.

Volgens de AIVD zijn deze bulkhacks van groot belang en zorgen ze voor belangrijke inlichtingen, bijvoorbeeld over locaties van Nederlandse jihadstrijders in Syrië of bij het onderzoek naar de betrokkenheid van de Iraanse geheime dienst bij liquidaties in Nederland. Ook het identificeren van personen die betrokken waren bij zenuwgasaanvallen in Syrië in 2016 en 2017 zou mogelijk zijn geweest door bulkhacks.

Het tweede terrein waarop het volgens de toezichthouder misgaat, is het verzamelen van passagiersgegevens. “Deze gegevens – naam, geboortedatum, nationaliteit, luchthaven van vertrek en aankomst – verzamelen luchtvaartmaatschappijen vóór vertrek en delen die met de marechaussee. Die zet de gegevens linea recta en geautomatiseerd door naar de AIVD, die daardoor beschikt over de vluchtgegevens van miljoenen Nederlanders en buitenlanders.”

Dit gebeurt op basis van de zogeheten “informantenbevoegdheid”: informanten kunnen data doorspelen naar de inlichtingendiensten. De Volkskrant: “De geheime diensten grasduinen regelmatig in deze dataset, omdat die nuttige informatie bevat over het reisgedrag van verdachte terroristen of bijvoorbeeld buitenlandse spionnen.”

Extra zorg is dat óók de data van journalisten en advocaten in deze bulksets zitten. Voor het verzamelen van gegevens over deze beroepsgroepen is extra toestemming nodig van een rechter. Bij het verzamelen van bulkdatasets komt die er niet aan te pas, bevestigt Nico van Eijk van de toezichthouder in de krant. “Bij het verwerven van bulkdatasets wordt geen rekening gehouden met gegevens van journalisten of advocaten. Die worden ook opgeslagen.”